Pomoc i kontakt

łowca w ubraniach ze skóry i futra siedzi u psychoterapeuty
Przyczyny ewolucyjne ADHD - Łowca u terapeuty

Łowca po diagnozie - genetyczne przyczyny ADHD

Spis treści:

Badania pokazują, że genetyka warunkuje około 75%  przypadków ADHD (1), pozostałe 25% stanowią czynniki biologiczne, takie jak uszkodzenia centralnego układu nerwowego czy np. niedotlenienie w czasie porodu. Biorąc pod uwagę powszechność występowania ADHD, można przypuszczać, że niektóre cechy z nim związane mogły być preferowane w toku selekcji naturalnej.

Poniżej przedstawiam najbardziej popularne hipotezy, dotyczące tego – dlaczego cechy związane z ADHD mogłyby być przydatne i porządane w przeszłości.

Obejrzyj krótkie video punktujące argumenty mogące tłumaczyć ewolucyjną przydatność ADHD

Ten artykuł możesz również odsłuchać w formie podcastu, na platformie Spotify:

Masz ADHD? - Masz branie!

Ciągłe braki dopaminy skłaniają osoby z ADHD do poszukiwania bardziej ryzykownych zachowań. Jak głosi przysłowie: „kto nie ryzykuje, ten nie pije szampana”. Podejmowanie ryzyka natomiast, jest postrzegane jako atrakcyjne przez niektóre kobiety, co mogło przyczynić się do częstszego występowania genów związanych z ADHD w puli genetycznej populacji.

Jednak brnąc w tą hipotezę, ciężko wytłumaczyć atrakcyjność kobiet z ADHD wśród mężczyzn. Mężczyzna mógł żyć krótko, jego rola sprowadzała się do zdobycia pożywienia oraz spłodzenia potomka. Na kobietach natomiast spoczywał obowiązek wychowania dziecka i zapewnienia mu dogodnych warunków. W tej roli, zachowania ryzykowne, nie są już pożądanymi.

Adaptacja

zdjecie puzzla na tle większej ich ilości
ADHD mogło pojawić się jako adaptacja do trudnego środowiska

Zaburzenia związane z zespołem nadpobudliwości ruchowej występują częściej u dzieci matek, które mają skłonności do strachu i podwyższonych poziomów stresu. Niektórzy naukowcy uważają, że ADHD mogło pojawić się jako adaptacja (2), pomagająca dzieciom radzić sobie w trudnym, niebezpiecznym lub stresującym środowisku.

Tą hipotezę bardzo dobrze potwierdzają wszystkie sytuacje podbramkowe, generujące ogromną dawkę stresu, w których to osoby z ADHD świetnie się odnajdują.

Hiperaktywność

W sytuacjach takich jak zagrożenie, współzawodnictwo czy radzenie sobie z niewiadomą (np. podczas odkrywania nowych obszarów czy poszukiwania pożywienia), hiperaktywność może mieć pozytywny wpływ na dobrostan społeczności, nawet jeśli dzieje się to kosztem jednostki obciążonej zespołem.

Dzisiaj też możemy zauważyć, że sytuacje w których zwykli ludzie są zazwyczaj zmęczeni, niekoniecznie stanowią wyzwanie dla osób z ADHD. Dużym kosztem dla nich jest jednak przebodźcowanie, które w łatwy sposób zmienia hiperaktywność w potrzebę odpoczynku i odcięcia się od kontaktów z innymi.

Umysł łowcy

Większość cech, którymi obdarzone są osoby z ADHD, można zsumować w profil idealnego łowcy. Jednostka, która jest w stanie szybko i sprawnie eksplorować nowe tereny, a krótki czas reakcji znacząco ułatwia polowanie. Hiperaktywność sprawia również, że osoby z ADHD są zwykle lepiej zbudowane i bardziej sprawne fizycznie.

Ta piękna historia o odważnym, niezastąpionym myśliwym i odkrywcy, kończy się, kiedy spotykamy się z realiami dzisiejszego świata.

prehistoryczny łowca siedzi zamyślony i podpiera pięścią swoja brodę
dzida bez mózgu nie upoluje zdobyczy 🙂

Ciekawostka:

Naukowcy identyfikują geny, które mogły przyczynić się do sukcesu łowców i zbieraczy, ułatwiając szybką adaptację do zmieniających się środowisk. Te same geny w nowoczesnym świecie mogą być cechami ADHD, co jest fascynującym przykładem tego, jak stosunkowo drobne ewolucyjne przystosowania, mogą mieć diametralnie inne konsekwencje w zależności od okoliczności.

Łowca u psychiatry

Niestety, to, co mogło być korzystne w społeczeństwach zbieracko-łowieckich, dzisiaj nie ułatwia życia. Osoby z ADHD borykają się z wieloma problemami. Odpowiednia diagnoza, prawidłowe leczenie oraz wsparcie terapeutyczne nie tylko pozwalają znormalizować codzienność, ale też umożliwiają świadome skupienie się na mocnych stronach ADHD, o których pisałem w poprzednim artykule.

Równie ważne jest zwiększanie świadomości społecznej na temat ADHD. Może ono stworzyć to szanse na większą akceptację problemu, oraz dostosowanie środowiska dla osób z tym zaburzeniem.

Przypisy

(1)  Health N.C.C.M., Attention Deficit Hyperactivity Disorder: Diagnosis and Management of ADHD in Children, Young People and Adults, Tom 72 z Clinical guideline, London: British Psychological Society, 2009, ISBN 978-1-85433-471-8.

(2) Glover 2011, s. 356–367.

Najczęściej zadawane pytania:

Tak, ADHD jest dziedziczne. Badania wskazują, że genetyka odgrywa znaczącą rolę w występowaniu ADHD. Oto kilka kluczowych punktów:

  • Genetyczne predyspozycje: Około 75% przypadków ADHD ma podłoże genetyczne. Oznacza to, że osoby z ADHD często mają w rodzinie kogoś, kto również zmaga się z tym zaburzeniem.
  • Specyficzne geny: Naukowcy zidentyfikowali kilka genów, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia ADHD. Te geny są związane z funkcjonowaniem neurotransmiterów, takich jak dopamina.
  • Wpływ środowiska: Chociaż genetyka ma znaczący wpływ, czynniki środowiskowe również mogą przyczyniać się do rozwoju ADHD. Do takich czynników należą komplikacje w ciąży, ekspozycja na toksyny środowiskowe, niski poziom urodzeniowy i palenie tytoniu przez matkę w czasie ciąży.

ADHD nie jest zjawiskiem nowym, choć sposób jego rozpoznawania i nazewnictwa ewoluował na przestrzeni lat. Oto krótki przegląd historyczny:

  • Początki rozpoznawania: Pierwsze opisy symptomów przypominających ADHD pochodzą z XIX wieku. Sir George Frederick Still przedstawił opisy dzieci z problemami z koncentracją i nadmierną impulsywnością.
  • Rozwój terminologii: W XX wieku terminologia i rozumienie ADHD ewoluowały. Od „uszkodzenia mózgu minimalnego”, przez „zespół nadpobudliwości psychoruchowej” do obecnego terminu ADHD, który został oficjalnie przyjęty w latach 80-tych.
  • Współczesne rozumienie: Dzisiaj ADHD jest rozumiane jako zaburzenie neurorozwojowe, które wpływa na funkcjonowanie mózgu i zachowanie. Uważa się, że istnieje od zawsze, ale nasza zdolność do identyfikowania i leczenia tego zaburzenia znacznie się rozwinęła.

Ten artykuł nie stanowi porady zdrowotnej. Jeśli podejrzewasz ADHD u siebie, bądź u znajomej osoby, to pamiętaj że jedyną drogą do diagnozy jest konsultacja ze specjalistą!

Szukasz wsparcia lub osób podobnych do Ciebie? Zapraszam na zamkniętą grupę na facebooku, dedykowaną osobom dorosłym z ADHD!

Zachęcamy do wzięcia udziału w krótkiej, anonimowej ankiecie na temat ADHD: